Wat is mindfulness? Ontdek wat het precies betekent

Mindfulness betekent dat je bewust aandacht besteedt aan het huidige moment, zonder direct te oordelen over wat je denkt, voelt of ervaart. Het helpt je om meer stil te staan bij wat er op dat moment gebeurt, in plaats van voortdurend bezig te zijn met het verleden of de toekomst.

 

Ben je met je gedachten vaak bezig met wat je nog moet doen? Of denk je regelmatig terug aan iets wat eerder is gebeurd? In de drukte van het dagelijks leven staan we niet altijd stil bij wat we op dat moment ervaren. Mindfulness helpt je om daar bewuster mee om te gaan.

 

Maar hoe werkt mindfulness precies en waarom beoefenen mensen het? Lees waar mindfulness vandaan komt en welke rol het kan spelen in je dagelijks leven.

 

Mindfulness in het kort:

• Betekenis: Mindfulness is bewust aandacht hebben voor het huidige moment, zonder direct te oordelen over je gedachten, gevoelens of ervaringen.

• Werking: Door je aandacht bewust te richten op het hier en nu, leer je gedachten en gevoelens op te merken zonder er meteen in mee te gaan. De zeven basishoudingen helpen je daarbij.

• Voordelen: Mindfulness kan helpen om beter met stress om te gaan, bewuster te reageren en meer rust te ervaren.

• Verschil met meditatie: Mindfulness is een manier van aandachtig aanwezig zijn. Meditatie is een oefenvorm waarmee je die aandacht kunt trainen. Je kunt mindfulness ook toepassen tijdens dagelijkse activiteiten.

Wat betekent mindfulness in de praktijk?

Bij mindfulness staan drie principes centraal: bewust aandacht geven, aanwezig zijn in het hier en nu en ervaringen waarnemen zonder oordeel.

 

In het dagelijks leven doen we veel dingen op de automatische piloot. Je eet bijvoorbeeld terwijl je op je telefoon kijkt of denkt tijdens een wandeling alweer aan je volgende afspraak. Hierdoor ben je met je gedachten vaak ergens anders dan bij wat je op dat moment doet.

 

Mindfulness helpt je om zulke automatische patronen te herkennen. Je merkt bijvoorbeeld op dat je gedachten afdwalen of dat je gespannen bent. In plaats van direct te reageren, probeer je eerst bewust waar te nemen wat er gebeurt, zonder daar meteen iets aan te willen veranderen.

 

Waar komt mindfulness vandaan?

Mindfulness vindt zijn oorsprong in eeuwenoude boeddhistische meditatietradities. Daarin staan bewuste aandacht, acceptatie en het ontwikkelen van inzicht in jezelf centraal.

 

In 1979 ontwikkelde de Amerikaanse wetenschapper Jon Kabat-Zinn het programma Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR). Deze methode combineert onder andere meditatie en aandachtsoefeningen om mensen te helpen anders met stress en lichamelijke klachten om te gaan.

 

Hoewel mindfulness zijn oorsprong vindt in het boeddhisme, is het geen religie. Je hoeft dan ook geen bepaalde levensbeschouwing te volgen om mindfulness te beoefenen.

 

Hoe werkt mindfulness?

Bij mindfulness draait het om bewustwording. Je leert gedachten, gevoelens en lichamelijke reacties op te merken zonder er automatisch in mee te gaan.

 

Tijdens een drukke werkdag kun je bijvoorbeeld merken dat je gespannen raakt. Misschien begin je te piekeren over alles wat nog moet gebeuren. Door bewust stil te staan bij die gedachten en de spanning in je lichaam, herken je hoe je op de situatie reageert. Zo ontstaat er ruimte om bewuster te kiezen hoe je reageert.

 

Binnen mindfulness staan zeven basishoudingen centraal:

 

• Niet-oordelen: gedachten en gevoelens opmerken zonder ze direct te beoordelen.

• Geduld: accepteren dat ontwikkeling en verandering tijd kosten.

• Opnieuw beginnen: iedere ervaring met een open en nieuwsgierige blik benaderen.

• Vertrouwen: aandacht besteden aan je eigen gevoelens en lichamelijke signalen.

• Niet-streven: aanwezig zijn zonder voortdurend een bepaald resultaat te willen bereiken.

• Acceptatie: erkennen wat je op dat moment ervaart, zonder het meteen te willen veranderen.

• Loslaten: gedachten en gevoelens niet onnodig blijven vasthouden.

Deze basishoudingen helpen je om bewuster naar situaties te kijken. Acceptatie betekent daarbij niet dat je alles zomaar moet laten gebeuren. Je erkent eerst wat je ervaart en kunt daarna bepalen hoe je ermee omgaat.

 

Wat zijn de voordelen van mindfulness?

Mensen beoefenen mindfulness om verschillende redenen. Sommigen willen beter omgaan met stress, terwijl anderen minder willen piekeren of meer aandacht willen besteden aan het huidige moment.

 

Regelmatig mindfulness beoefenen kan verschillende voordelen hebben:

 

• Beter omgaan met stress: door aandacht te besteden aan lichamelijke signalen, zoals gespannen spieren of een versnelde ademhaling, kun je stress eerder herkennen.

• Minder piekeren: je leert gedachten op te merken zonder ze direct als waarheid aan te nemen of erin te blijven hangen.

• Meer aandacht en concentratie: door je aandacht bewust terug te brengen naar wat je doet, oefen je om minder snel afgeleid te raken.

• Je grenzen beter herkennen: je wordt je bewuster van signalen zoals vermoeidheid en spanning, waardoor je eerder kunt merken wanneer je rust nodig hebt.

• Meer inzicht in je behoeften: je leert herkennen welke situaties je energie geven en welke juist belastend voor je zijn.

Welke voordelen je ervaart, verschilt per persoon. Mindfulness vraagt regelmatige oefening en biedt geen garantie dat stress of andere klachten verdwijnen.

 

Hoe ziet mindfulness eruit in het dagelijks leven?

Bij mindfulness denk je misschien meteen aan iemand die met gesloten ogen op een meditatiekussen zit. Je kunt mindfulness echter ook toepassen tijdens gewone dagelijkse activiteiten, zoals wandelen, eten of douchen.

 

Denk bijvoorbeeld aan een wandeling. Je merkt de geluiden om je heen op, voelt hoe je loopt en besteedt aandacht aan je omgeving. Wanneer je gedachten afdwalen naar wat je nog moet doen, kun je je aandacht weer terugbrengen naar het wandelen.

 

 

Ook tijdens een gesprek kun je mindful aanwezig zijn. Bijvoorbeeld door aandachtig naar de ander te luisteren, zonder ondertussen al bezig te zijn met wat je zelf wilt zeggen.

 

Op deze manier kun je mindfulness op verschillende momenten van de dag toepassen.

 

Wat is het verschil tussen mindfulness en meditatie? 

Mindfulness en meditatie worden vaak in één adem genoemd, maar betekenen niet precies hetzelfde.

 

Mindfulness is een manier van aandacht geven. Je bent bewust aanwezig bij wat je denkt, voelt en doet. Meditatie is een methode waarmee je die aandacht kunt oefenen.

 

Mindfulness	Meditatie
Een bewuste en aandachtige manier van leven en ervaren.	Een oefening waarbij je bewust aandacht besteedt aan de ademhaling, gedachten of gevoelens.
Kan op ieder moment van de dag worden toegepast.	Je maakt meestal bewust tijd vrij om te oefenen.
Bijvoorbeeld tijdens wandelen, eten of een gesprek.	Bijvoorbeeld tijdens een zitmeditatie of bodyscan.

 

Meditatie kan onderdeel zijn van mindfulness. Je kunt bewuste aandacht ook oefenen tijdens dagelijkse bezigheden, zonder daarvoor apart te gaan zitten.

 

Wat is mindfulness niet? 

Rondom mindfulness bestaan verschillende misverstanden. Zo denken sommige mensen dat je tijdens mindfulness je hoofd helemaal leeg moet maken of altijd ontspannen moet zijn. Dat is niet het geval.

 

Je gedachten verdwijnen niet wanneer je mindfulness beoefent. Je leert ze op te merken zonder er voortdurend in mee te gaan.

 

Ook is ontspanning niet altijd het directe resultaat. Soms word je je juist bewuster van onrustige gedachten of vervelende gevoelens. Bij mindfulness geef je aandacht aan wat je ervaart, ook wanneer dat minder prettig is.

 

Voor wie is mindfulness geschikt? 

Mindfulness kan interessant zijn voor mensen die bewuster willen omgaan met hun gedachten, gevoelens en dagelijkse ervaringen. Ervaring met meditatie is niet nodig om ermee te beginnen.

 

Misschien wil je minder piekeren, beter omgaan met stress of meer aandacht besteden aan wat je op dat moment doet. Mindfulness kan helpen om inzicht te krijgen in je gedachten, gevoelens en reacties.

 

Bij ernstige of aanhoudende psychische klachten is het verstandig om professionele begeleiding te zoeken. Mindfulness kan in sommige situaties een aanvulling zijn op een behandeling, maar vervangt deze niet.

 

Meer weten over mindfulness? 

Benieuwd hoe je mindfulness zelf kunt toepassen en bewuste aandacht kunt ontwikkelen? In de cursus Mindfulness van NHA komen de achtergronden van mindfulness en verschillende meditatie- en aandachtstechnieken aan bod.

 

Wil je mindfulness ook leren overbrengen op anderen? Met de opleiding Mindfulnesstrainer leer je hoe je individuele deelnemers en groepen begeleidt en zelf een mindfulnesstraining geeft.

 

Bron: Deze informatie is gebaseerd op de lesstof van de NHA-cursus Mindfulness, waarin onder andere de betekenis, oorsprong, basishoudingen en toepassingen van mindfulness worden behandeld.